انجام عملیات بانکی سریع و امن
اضافه شدن خدمات پرتقاضا به نرمافزار
حفاظت از حریم خصوصی کاربران
افتتاح حساب هوشمند، بدون مراجعه به شعبه
صرفهجویی در زمان با حذف اطلاعات غیر ضروری
تفاوت KYC و KYB چیست؟ راهنمای انتخاب سرویس در پذیرش مشتری
بیشتر تیم‌های محصول یک فرم ثبت‌نام دارند و همه متقاضیان را از همان مسیر رد می‌کنند: کد ملی، شماره موبایل، شاید یک تصویر کارت. این مسیر برای مشتری حقیقی کافی است. برای شرکت کافی نیست. شناسه ملی یک شخصیت حقوقی را نمی‌توان مثل کد ملی یک فرد خواند، و کسی که فرم حقوقی را پر می‌کند لزوماً همان کسی نیست که حق امضای قرارداد را دارد.
این مقاله دو دسته از سرویس‌های فینوتک را کنار هم می‌گذارد: احراز هویت و شناخت مشتری (KYC) و شناخت کسب‌وکار (KYB). هدف کپی کردن صفحه سرویس‌ها نیست؛ هدف این است که پیش از ساخت جریان پذیرش، تکلیف سه پرسش روشن شود: طرف مقابل شخص است یا شرکت، چه ادعایی باید سنجیده شود، و کدام API همان پرسش را جواب می‌دهد.
KYC یعنی چه؟
KYC مخفف Know Your Customer است: شناخت مشتری حقیقی. در عمل یعنی پیش از ادامه دادن ثبت‌نام، افتتاح حساب، اتصال کارت یا عقد قرارداد، مطمئن شوید طرف مقابل همان کسی است که ادعا می‌کند.
این کار سه شکل دارد و مخلوط کردنشان جریان را خراب می‌کند:
- خواندن داده رسمی. با کد ملی و تاریخ تولد، مشخصات ثبت احوال را می‌گیرید و پرونده را به‌جای تایپ کاربر روی داده رسمی می‌سازید. نقطه شروع رایج این کار استعلام اطلاعات هویتی است.
- تطبیق ادعا. مشتری چیزی را اظهار کرده — شماره موبایل، شماره کارت، شماره شبا یا نام — و شما فقط می‌خواهید بدانید این ادعا با کد ملی او می‌خواند یا نه. خروجی اینجا معمولاً یک نتیجه انطباق است، نه یک پرونده کامل.
- مدرک و تصویر. وقتی منبع شما عکس کارت ملی یا ویدئوی کاربر است، داده باید از تصویر استخراج شود یا چهره با عکس مدرک سنجیده شود.
مرز KYC هویت شخص است. سابقه تسهیلات، رنگ چک و چک برگشتی موضوع تسهیلات و اعتبارسنجی است. تبدیل شبا و کارت موضوع استعلام و تبدیل بانکی است. اطلاعات ثبتی شرکت هم از این دسته بیرون است.
KYB یعنی چه؟
KYB مخفف Know Your Business است: شناخت کسب‌وکار. طرف مقابل اینجا شخص حقوقی است. سه پرسش جدا باید جواب بگیرند، و هر کدام سرویس خودش را دارد:
- خود شرکت. با شناسه ملی مشخص می‌شود شرکتی با این شناسه وجود دارد، نام ثبتی‌اش چیست، وضعیتش فعال است یا نه، و نشانی و سرمایه ثبتی‌اش چه عددی است. شروع این مسیر استعلام اطلاعات شرکت است.
- افراد متصل به شرکت. هیئت‌مدیره و سهامداران یک فهرست‌اند؛ دارندگان حق امضا فهرست دیگری. این دو یکی نیستند. اگر سؤال شما «چه کسی می‌تواند سند را امضا کند؟» است، باید سراغ صاحبان امضا بروید، نه فقط فهرست اعضا.
- مجوز و مدرک. اینماد روی یک دامنه، سایر مجوزها، و آگهی‌های روزنامه رسمی. این لایه برای پذیرندگی فروشگاه اینترنتی و بایگانی حقوقی است، نه برای ساخت پرونده هویتی یک فرد.
KYB قرارداد نمی‌بندد، حساب باز نمی‌کند و نمره ریسک شرکتی نمی‌سازد. بار تسهیلات و چک برگشتی همان شرکت در دسته اعتبارسنجی است، نه اینجا.
مقایسه KYC و KYB
| پرسش | KYC | KYB |
|---|---|---|
| طرف پرونده کیست؟ | شخص حقیقی | شخص حقوقی |
| کلید ورودی اصلی | کد ملی (و معمولاً تاریخ تولد یا موبایل) | شناسه ملی شرکت |
| چه چیزی ثابت می‌شود؟ | هویت فرد، یا تعلق موبایل / کارت / شبا به او | وجود شرکت، اعضا، حق امضا، مجوز |
| خروجی رایج | داده ثبت احوال یا نتیجه انطباق | مشخصات ثبتی، فهرست اشخاص، بند امضا |
| چه کسی تصمیم پذیرش را می‌گیرد؟ | منطق محصول شما | منطق محصول شما |
| آیا وام یا حساب صادر می‌شود؟ | خیر | خیر |
یک اشتباه رایج این است که برای شرکت فقط کد ملی مدیرعامل را استعلام کنید و پرونده را بسته بدانید. استعلام هویتی مدیرعامل ثابت می‌کند او کیست؛ ثابت نمی‌کند شرکت وجود دارد، فعال است، یا همان فرد حق امضا دارد.
اشتباه معکوس هم هست: شناسه ملی شرکت را استعلام کنید و فردی که فرم را پر کرده را بدون تطبیق با اعضا بپذیرید. وجود شرکت معلوم می‌شود؛ نسبت آن فرد با شرکت معلوم نمی‌شود.
سه سناریوی پذیرش
۱. مشتری حقیقی است
مسیر از هویت شروع می‌شود، بعد به ابزار مالی می‌رسد.
- پرونده هویتی را با داده ثبت احوال بسازید: استعلام اطلاعات هویتی.
- مالکیت شماره موبایل را جداگانه بسنجید. ارسال رمز یکبار مصرف فقط ثابت می‌کند کسی به سیم‌کارت دسترسی دارد؛ تعلق سیم‌کارت به همان کد ملی کار تطبیق شاهکار است.
- اگر کارت یا شبا در فرم می‌آید، مالکیت را پیش از واریز یا برداشت کنترل کنید: تطبیق کارت و کد ملی و تطبیق شبا و کد ملی.
KYB در این سناریو لازم نیست. اگر بعداً به این مشتری اعتبار یا چک می‌دهید، آن مرحله جدا و در دسته اعتبارسنجی است.
۲. طرف قرارداد شرکت است و نماینده حضور دارد
این رایج‌ترین مسیر پذیرندگی حقوقی، درگاه سازمانی و قرارداد B2B است. اینجا هر دو دسته لازم‌اند، اما هر کدام یک لایه جدا را می‌پوشانند.
- شرکت را با شناسه ملی تأیید کنید: اطلاعات شرکت.
- فردی که فرم را پر می‌کند به همان شرکت گره بخورد: تطبیق شناسه شرکت با اعضا.
- هویت همان فرد را مثل یک مشتری حقیقی بسنجید — دست‌کم کد ملی و موبایل. KYB نسبت او با شرکت را می‌گوید؛ KYC می‌گوید خودش کیست و موبایلش مال اوست.
- اگر قرار است قراردادی امضا شود، حق امضا را جدا بخوانید: صاحبان امضا. عضویت در هیئت‌مدیره به‌تنهایی به معنی اختیار امضا نیست.
ترتیب مهم است. اول وجود شرکت، بعد نسبت فرد با شرکت، بعد هویت فرد، بعد اختیار امضا. جابه‌جا کردن این مراحل یا پرونده ناقص می‌سازد یا متقاضی را در فرمی طولانی رها می‌کند.
۳. فقط مجوز یا فروشگاه اینترنتی مهم است
اگر سؤال شما «این دامنه اینماد دارد؟» یا «چه مجوزهایی به نام شرکت ثبت شده؟» است، از استعلام اینماد و مجوزهای شرکت شروع کنید. این لایه جایگزین KYC نماینده نمی‌شود؛ فقط لایه فعالیت تجاری را روشن می‌کند.
سرویس را با دسته عوض نکنید
چند مرز که در طراحی جریان زیاد دیده می‌شود:
- رنگ چک و چک برگشتی سابقه ایفای تعهد است، نه هویت و نه ثبت یک برگه صیادی. آن داده در تسهیلات و اعتبارسنجی است. وضعیت خود برگه چک در چک صیادی است.
- استعلام شبا یا کارت نام صاحب حساب و وضعیت حساب را می‌دهد؛ تعلق همان حساب به کد ملی مشتری کار تطبیق KYC است. این دو را یکی نگیرید. صفحه دسته: استعلام و تبدیل بانکی.
- پیامک و OTP دسترسی به شماره را ثابت می‌کند، مالکیت شماره را نه. دسته پیامک و رمز یکبار مصرف ابزار اطلاع‌رسانی و تأیید نشست است؛ شاهکار ابزار انطباق هویت و موبایل.
- توکن پیش‌نیاز همه فراخوانی‌هاست، خودش احراز هویت مشتری نیست. مسیر ساخت کلاینت در راهنمای توکن و دسته OAuth و توکن آمده است.
از کدام صفحه شروع کنید؟
اگر هنوز نمی‌دانید کدام خانواده API به مسئله شما می‌خورد، از فهرست دسته‌ها شروع کنید. صفحه هر دسته فهرست سرویس‌ها را دارد؛ صفحه هر سرویس مسئله همان API را توضیح می‌دهد و به مستندات فنی لینک می‌دهد.
برای موضوع این مقاله دو مقصد کافی است:
- مشتری حقیقی: احراز هویت و شناخت مشتری
- مشتری حقوقی: شناخت کسب‌وکار KYB
جزئیات ورودی، اسکوپ و نمونه پاسخ را از صفحه کسب‌وکاری به مستندات فنی ببرید. آن‌جا قرارداد API است؛ این مقاله نقشه انتخاب است.
سوالات متداول
تفاوت اصلی KYC و KYB چیست؟
KYC هویت شخص حقیقی را می‌سنجد. KYB وجود شرکت، افراد متصل به آن و در صورت نیاز حق امضا و مجوز را می‌سنجد. کلید ورودی یکی کد ملی است و دیگری شناسه ملی شرکت.
آیا برای پذیرش شرکت فقط KYB کافی است؟
برای خود شرکت بله؛ برای فردی که از طرف شرکت فرم را پر می‌کند خیر. نسبت او با شرکت در KYB روشن می‌شود، اما هویت و مالکیت موبایل یا حساب او همچنان KYC است.
آیا استعلام هویتی مدیرعامل جایگزین استعلام شرکت می‌شود؟
خیر. آن استعلام فقط همان شخص را توصیف می‌کند. نام ثبتی، وضعیت شرکت و حق امضا از سرویس‌های KYB می‌آید.
هیئت‌مدیره و صاحبان امضا چه فرقی دارند؟
هیئت‌مدیره ترکیب ارکان و سهامداران را نشان می‌دهد. صاحبان امضا کسانی‌اند که طبق بند روزنامه رسمی می‌توانند سند تعهدآور را امضا کنند. این دو فهرست لزوماً یکی نیستند.
این سرویس‌ها وام می‌دهند یا حساب باز می‌کنند؟
خیر. خروجی داده ساخت‌یافته برای موتور تصمیم شماست. صدور تسهیلات، افتتاح حساب و نقد کردن چک خارج از این دو دسته است.
از کجا اسکوپ و توکن را ببینم؟
از راهنمای شروع و توکن OAuth. اسکوپ دقیق هر سرویس در صفحه همان سرویس و در مستندات فنی آمده است.
